Bouwkundige opnames en monitoring bij de dijkversterking IJsseldijk Zwolle-Olst

De IJsseldijk tussen Zwolle en Olst is 29 kilometer lang en houdt een groot deel van Salland droog. Breekt de dijk door, dan komt het water op sommige plekken tot drie meter hoog te staan. De dijk is niet sterk genoeg meer voor de toekomst, en daarom versterken Waterschap Drents Overijsselse Delta en Boskalis Nederland hem onder de naam IJsselwerken. Het werk maakt deel uit van het Hoogwaterbeschermingsprogramma, de grootste dijkversterkingsoperatie sinds de Deltawerken.

Wat wij hier doen

Wij leggen voordat het werk begint de staat van de bebouwing vast met een bouwkundige opname. Bij de eerste opnames langs de IJssel deed vrijwel iedere eigenaar mee. Tijdens de uitvoering meten wij continu of er iets beweegt.

Dat gebeurt op meerdere manieren tegelijk. Trillingsmeters slaan aan bij elke klap, hoogtemetingen laten zien of een pand zakt en scheurwijdtemeters volgen een bestaande scheur tot op de millimeter. Vaak hangt er al een week voor de start een trillingsmeter, zodat wij weten wat er gebeurt vóórdat er gewerkt wordt. De grenswaarde spreken wij vooraf af.

Daarnaast gebruiken wij satellietmetingen. Die laten zien dat sommige panden al jaren langzaam zakken, soms centimeters per jaar, zonder dat er ook maar iets gebouwd is. Dat onderscheid tussen bestaande beweging en beweging door het werk is precies waar het om draait zodra er een vraag of een claim komt.

Het werk in cijfers

Langs dit tracé gaat het om 312 panden. Van 295 daarvan leggen wij vooraf de staat vast met een bouwkundige opname. 286 panden worden tijdens het werk gemonitord, en bij 269 panden gebeurt allebei.

De monitoring is verdeeld over vijftien dijkvakken, UT01 tot en met UT15, elk met een eigen traject en eigen meetpunten. Ze variëren van drie panden in het kleinste vak tot negenenveertig in het grootste, en samen lopen ze tot in 2030.

De vooropnames zijn opgedeeld in zestien fases. De eerste fases zijn afgerond, de rest volgt het tempo van de uitvoering op de dijk. Zo is van elk pand de uitgangssituatie vastgelegd voordat er in dat vak gewerkt wordt, en niet jaren van tevoren.

Waarom de versterking aan de binnenkant gebeurt

Het stroomgebied van de IJssel is Natura 2000-gebied. Versterken aan de kant van de uiterwaarden kan daardoor vaak niet, dus gaat het werk aan de binnenkant van de dijk. Daarmee komt het soms tot op particuliere percelen, en worden er bomen gekapt vlak tegen de dijk aan. Dat maakt goede uitleg aan bewoners net zo belangrijk als de techniek, en het maakt vastgelegde feiten onmisbaar.

Acht jaar, honderd mensen op de dijk

Op de dijk werken meer dan honderd mensen, en de voorbereiding loopt van kabels en leidingen verleggen tot archeologisch onderzoek en het zoeken naar ontplofbare oorlogsresten. Wij zijn er de hele looptijd bij, met een team dat in de regio woont en werkt.

Omgevingsmanager Herman van den Brink van Boskalis Nederland vertelde ons wat daar allemaal bij komt kijken. Dat gesprek lees je terug in het artikel Als wij ons werk goed doen, merk je er niets van.