Trillingsmeting

Wanneer voer je een trillingsmeting uit?

Een trillingsmeting voeren wij uit bij de omliggende bebouwing om trillingen veroorzaakt door werkzaamheden te monitoren. Bouw- of sloopwerkzaamheden zonder trillingen, dat is haast onmogelijk. Maar de intensiteit van de trillingen, en daarmee het risico, verschilt van geval tot geval. Soms zijn ze onschuldig. Maar bij sloopwerk, heiwerkzaamheden of wanneer er een damwand geplaatst wordt, is er altijd een zeker risico.

Het is ook belangrijk om real-time inzicht te hebben in de trillingsniveaus tijdens bouwprojecten. Zo kunnen we aanpassingen doen of de bouwwerkzaamheden stoppen voordat er schade ontstaat. Onze realtime trillingsmeters sturen waarschuwingen via e-mail.

Waarom voeren wij een trillingsmeting uit?

Ten eerste kunnen trillingen directe schade veroorzaken aan bebouwing. Dit kan ook zonder dat de bodem noemenswaardig is ingeklonken of schade aan de fundering is ontstaan. De grootte van de schade en de afstand waarop deze kan optreden is afhankelijk van de opbouw van de bodem, de intensiteit van de trillingsbron (bijvoorbeeld een heiblok), de afstand van de objecten tot de trillingsbron en de eigenschappen van de bebouwing. Ten tweede kunnen de trillingen leiden tot verdichting van de bodem. Hierdoor verkleint het volume van de bodem wat (in meer of mindere mate) kan leiden tot verzakkingen en daarmee schade.

Wat meet een trillingsmeter?

De trillingsmeter registreert alle trillingen in drie richtingen (X-, Y- en Z-as). Naast de trillingssnelheid registreren wij ook de frequentie van de trillingen.

De trillingsmeter is voorzien van een modem, waardoor bij overschrijdingen van de grenswaarden wij direct een alarmering versturen. Alarmeringen van overschrijdingen van de grenswaarden bestaan uit een kort bericht. Verder is het mogelijk dagelijks de meetgegevens, per email te versturen. Deze dagrapporten bevatten de meetgegevens van de vorige dag.

Waarvoor voeren we de trillingsmeting uit?

De trillingsmeters houden wij live (op afstand of op locatie) in de gaten via ons platform Avalon. Wanneer een trilling op de vooraf vastgestelde grenswaarde komt, krijgt de contactpersoon direct een bericht. Vervolgens zijn wij beschikbaar voor advies hoe verder te gaan. Op deze manier wordt de kans op schade beperkt. Naast de alarmerende functie van de live monitoring kun je het achteraf opgestelde rapport als bewijsstuk gebruiken bij schadeclaims.

Een trillingsmeter is dan geen overbodige luxe. Deze waarschuwt je, wanneer je de SBR-A grenswaarden overschrijdt en stelt – zeker niet onbelangrijk – ook de omwonenden gerust. Wij laten de trillingsmeting aansluiten op de bouwkundige opname.

Wij passen een trillingsmeting toe bij onder andere hei-, damwand- en sloopwerkzaamheden, maar ook bij zware transporten of bij verdichten. We hebben meer dan 200 trillingsmeters in eigen bezit en een team experts die dagelijks de meters door het hele land installeren en onderhouden.

Welke typen trillingsmetingen zijn er?

Een indicatieve meting

Een indicatieve meting heeft het doel om de trillingsbelasting van de draagconstructie te beoordelen.

Bij een indicatieve meting meten we slechts met één meter per gebouw of bouwdeel. Deze meter plaatsen wij op begane grondniveau op een stijf punt van de draagconstructie (meestal een hoek van de bebouwing). We plaatsen de meter op de kortste afstand tot de bron. De meter meet trillingen in de X-, de Y- en de Z-as.

Een beperkte meting

Bij een beperkte meting meten wij met twee meters per bebouwing of bouwdeel. Welke locaties wij kiezen hangt af van het doel van de meting.

Een uitgebreide meting

Een uitgebreide meting heeft het doel om de trillingsbelasting van de draagconstructie te beoordelen.

Bij een uitgebreide meting plaatsen wij een groter aantal meters, zowel op begane grondniveau als op de hoogste verdieping en op meerdere gevels van een gebouw of bouwdeel. Door een uitgebreide meting uit te voeren weet je preciezer hoe alle delen van het object bewegen. Hierdoor heb je een grotere meetnauwkeurigheid en kan je de eventuele schadekans nauwkeuriger vaststellen.

Welke grenswaarde geldt voor jouw pand?

Dit is de vraag die we het vaakst krijgen, en het eerlijke antwoord is dat er geen enkel getal bestaat dat voor elk pand klopt. De SBR Trillingsrichtlijn A werkt niet met één grenswaarde maar met een rekenwaarde die je per pand bepaalt. Je begint bij een karakteristieke waarde en deelt die door twee factoren: de staat van het gebouw en het type trilling. De eerste factor gaat over kwetsbaarheid. Staat een pand er bouwkundig normaal bij en is het geen monument, dan geldt factor 1,0. Is de bouwkundige staat gevoelig of gaat het om een rijks-, provinciaal of gemeentelijk monument, dan geldt factor 1,7. De grenswaarde wordt daarmee bijna twee keer zo streng. De tweede factor gaat over de bron. Een kortdurende trilling zoals een botsing of een explosie krijgt factor 1,0. Herhaald kortdurende trillingen, denk aan heiwerk, sloophamers of passend verkeer, krijgen factor 1,5. Continue trillingen van bijvoorbeeld trilblokken of verdichtingswerk krijgen factor 2,5, omdat een bouwdeel dan de tijd krijgt om in resonantie te raken. Daar komt de nauwkeurigheid van de meting zelf nog bij. Meet je uitgebreid, dan reken je met factor 1,0. Bij een beperkte meting wordt dat 1,4 en bij een indicatieve meting 1,6. Je betaalt onzekerheid dus terug in strengheid. Tel het bij elkaar op en je ziet waarom één getal niet werkt. Een monument onder continue trillingen dat indicatief wordt gemeten, wordt in de praktijk ruim zes keer zo streng beoordeeld als een gewoon pand onder een kortdurende trilling dat uitgebreid is gemeten. Blijf je onder de rekenwaarde, dan is de kans op schade volgens de richtlijn in de ordegrootte van één procent of minder.

Categorie 3 bestaat niet meer

Hier gaat het in de praktijk nog vaak mis. Veel prognoses, offertes en online overzichten werken nog met drie categorieën bouwwerken, waarbij categorie 3 staat voor monumenten en oud metselwerk. Die indeling is vervallen. Sinds de editie van 2017 kent de richtlijn nog twee categorieën. Categorie 1 gaat over draagconstructies van gewapend beton of hout, categorie 2 over metselwerk. Categorie 3 is vervangen door de veiligheidsfactor die we hierboven beschreven. Dat is een verbetering. Een monumentale bunker van gewapend beton viel vroeger in de zwaarste categorie en kreeg daarmee onredelijk strenge grenswaarden opgelegd. Nu valt hij in categorie 1 en wordt hij via de factor beschermd, wat beter past bij hoe het materiaal zich werkelijk gedraagt. Kom je een rapport tegen dat nog over categorie 3 spreekt, dan is het gebaseerd op een verouderde editie. Vraag dan om een herbeoordeling volgens de editie van 2017. Waarom die wijziging er kwam en wat de richtlijnen ons verder hebben opgeleverd, lees je in ons artikel wat hebben de SBR-richtlijnen ons opgeleverd.

Welke karakteristieke grenswaarde hoort bij welk gebouw?

Elke berekening begint bij een karakteristieke waarde, Vkar. Die hangt af van de categorie van het bouwwerk en van de dominante frequentie van de trilling. Categorie 1 is gewapend beton of hout. Categorie 2 is metselwerk. Voor de draagconstructie op de begane grond gelden deze waarden.

Je ziet meteen waarom een vuistregel niet werkt. Een metselwerkpand houdt bij 10 Hz 5,00 mm/s over en bij 50 Hz 15,00 mm/s. Drie keer zoveel ruimte, hetzelfde gebouw.

Op de hoogste verdieping geldt maar één getal

Voor de draagconstructie op de hoogste verdieping en voor niet-dragende onderdelen speelt de frequentie geen rol. Daar geldt 40 mm/s voor categorie 1 en 15 mm/s voor categorie 2. Voor horizontale niet-dragende elementen komt daar een grens aan de trillingsversnelling bij van 1 m/s².

De fundering rekent anders

Bij een trillingsgevoelige fundering gaat het niet om scheuren maar om zetting door verdichting van de bodem. Daar geldt een grenswaarde voor de versnelling van 1 m/s² en een grenswaarde voor de snelheid van tien maal de factor CD. Die factor volgt uit de dikte van de zettingsgevoelige laag onder het bouwwerk.

Hoe je meet telt ook mee

De gemeten topwaarde toets je niet rechtstreeks. Je vermenigvuldigt hem eerst met een factor voor het type meting. Hoe minder meetpunten, hoe groter de onzekerheid en hoe zwaarder die factor uitpakt. Indicatief meten geeft 1,6, beperkt meten 1,4 en uitgebreid meten 1,0. Een uitgebreide meting geeft dus letterlijk de meeste ruimte binnen dezelfde grenswaarde.

Een voorbeeld met echte getallen

Neem een metselwerk woning zonder monumentstatus, in normale bouwkundige staat, naast heiwerk met een dominante frequentie van 20 Hz. De karakteristieke waarde is dan 7,50 mm/s. De staat van het pand geeft factor 1,0 en herhaald kortdurend heiwerk geeft factor 1,5. De rekenwaarde van de grenswaarde wordt 7,50 gedeeld door 1,5, oftewel 5,00 mm/s.

Meet je beperkt, dan gaat de gemeten topwaarde eerst maal 1,4. Een gemeten 3,5 mm/s wordt zo 4,9 mm/s en blijft daarmee net onder de grens. Dezelfde meting met een uitgebreide opstelling blijft 3,5 mm/s en heeft ruim dertig procent marge over. Dat verschil zit niet in het pand, maar in de manier van meten.

Blijft de trillingsbelasting onder de rekenwaarde, dan is de kans op constructieve schade volgens de richtlijn nihil en de kans op niet-constructieve schade ongeveer een procent of kleiner. Een overschrijding betekent omgekeerd niet dat er schade is, maar dat je die oorzaak niet meer kunt uitsluiten. Precies daarom meten we door en niet alleen op het moment dat het alarm afgaat.

De tabellen en factoren op deze pagina komen uit de SBR Trillingsrichtlijn deel A, Schade aan bouwwerken, uitgave 2017 van SBRCURnet. Wij werken er dagelijks mee en leggen graag uit wat er in jouw situatie uitkomt.

Lees in deze blog alles over de uitgebreide meting?

Krijg inzicht in grenswaarden, met een nulmeting door een trillingsmeter

Grenswaarden van trillingen zijn afhankelijk van het type bebouwing, de staat van deze bebouwing en de type trillingsbron. Deze factoren kunnen wij al in kaart brengen voordat het project start. Ook is er aan de hand van een 0-meting een (afwijkende)grenswaarde te bepalen. Ook maken wij een risicoanalyse, waarin we de omgevingsrisico’s in beeld brengen.

Download hier de SBR Trillingsrichtlijn A

Wil je vooraf weten of trillingen een risico vormen? Met een trillingsprognose rekenen we dat door voordat de eerste machine draait.

Praktische vragen over trillingsmeting

Wat kost een trillingsmeting laten uitvoeren?

De prijs hangt af van het aantal meetpunten, de meetduur, de bereikbaarheid en de gewenste rapportage en begeleiding. Stuur de projectlocatie, werkzaamheden en planning mee bij je aanvraag. Vermeld ook of je alleen automatische alarmering nodig hebt of actieve opvolging door een specialist.

Hoe lang moet een trillingsmeting lopen?

De meetperiode stemmen we af op de werkzaamheden en de risico’s voor de omliggende bebouwing. In het monitoringsplan leggen we vast wanneer de meting start en eindigt en of een nulmeting vooraf nodig is. Eén vaste meetduur past niet bij ieder project.

Wat gebeurt er bij een alarm?

Bij standaardmonitoring ontvangt de afgesproken contactpersoon automatisch een melding. De opdrachtgever volgt deze op volgens de projectafspraken. Wil je dat een specialist actief meekijkt en contact opneemt bij afwijkingen, kies dan voor bemand meten op afstand tijdens vooraf geplande momenten.

Wat is het verschil tussen een trillingsprognose en een trillingsmeting?

Een trillingsprognose schat vooraf de te verwachten trillingen in. Een trillingsmeting registreert wat er tijdens de werkzaamheden werkelijk gebeurt. Samen helpen ze bij het kiezen en controleren van de werkwijze.

Praktijkvoorbeeld: damwanden bij dijkversterking Hansweert

Bij de dijkversterking Hansweert voor Combinatie Answest volgden we de trillingen tijdens het plaatsen van damwanden met bemande metingen. Het projectoverzicht vermeldt 201 betrokken panden en uitvoering in 2022–2024. In de beschreven uitvoeringsfase werden geen overschrijdingen gemeten. Lees hoe monitoring in Hansweert werd ingezet.

Vraag een offerte voor trillingsmetingen aan. Vermeld de projectlocatie, het type werkzaamheden, de planning en eventuele eisen uit het bestek of monitoringsplan.

Wil je weten hoe die grenswaarde precies tot stand komt, dan leggen wij dat apart uit op de pagina over de SBR-richtlijn A en het bepalen van de grenswaarde.