Neem een rioolvervanging in een straat met jaren dertig woningen. Op maandagochtend draait de eerste graafmachine en op de gevel van nummer 12 hangt sinds vrijdag een trillingsmeter. Vroeg of laat stelt iemand in die straat de vraag die elke opdrachtgever kent: heeft jullie werk mijn huis beschadigd?
Een trillingsmeter lijkt dan het antwoord. Toch staat al in de inleiding van SBR richtlijn A, waarmee in Nederland trillingsschade aan gebouwen wordt beoordeeld, dat een meting alleen niet genoeg is om dat vast te stellen. We volgen dit project van begin tot eind en laten zien wat een meting wel voor je doet.
Het begint weken voor de eerste schep
Het verhaal begint ruim voor de uitvoering, met een risicoanalyse. Welke panden staan dicht op het werk, hoe zijn ze gebouwd en in welke staat verkeren ze? Daarop volgt de bouwkundige vooropname. Bij nummer 12 fotograferen we de gevels en de binnenmuren, inclusief de haarscheur boven het keukenraam die er al jaren zit.
Die vooropname is de helft van het verhaal. Zonder vastgelegd vertrekpunt is er later niets om de situatie mee te vergelijken.

Waarom trillingsschade aantonen meer vraagt dan een meter
Een trillingsmeter legt vast hoe hard een pand beweegt, maar of een scheur daardoor is ontstaan zegt hij niet. Ouderdom, vocht of een fundering die al jaren zakt geven precies hetzelfde scheurbeeld. Daarom combineren we metingen.
Bij het hoekpand verderop hangt naast de trillingsmeter ook een scheurwijdtemeter, die laat zien of een bestaande scheur groeit, en een tiltmeter, die meet of de gevel scheef gaat staan. Naast een open sleuf of bij een bemaling is de grond die meegeeft vaak een groter risico dan de trilling zelf.

In het monitoringsplan staat wie wat doet
In het monitoringsplan staat per pand welke grens geldt, wie een melding krijgt en wat er dan gebeurt. Een week voor de start meten we ook de achtergrond. In deze straat rijdt een bus, en die laat de panden ook trillen. Wie dat niet weet, schrijft later elke piek toe aan het werk.
De eerste melding komt op dinsdagochtend
Dinsdag om half tien krijgt de uitvoerder een sms: de meter op nummer 12 heeft de grenswaarde bereikt. Hij loopt naar de machinist, die rustiger gaat graven. De volgende metingen zakken weer weg. In de woning heeft niemand iets gemerkt.
Dat kan omdat de sensoren realtime meten. Je leest niet achteraf in een rapport dat er iets is gebeurd, maar ziet op het moment zelf dat iets begint te bewegen. Onze stelregel blijft eenvoudig: als iets niet beweegt, kan het ook niet kapot.

Een grenswaarde is geen rode streep
Bij de grens is de kans op schade volgens de richtlijn in de orde van een procent, en dan vooral lichte schade zoals een haarscheur in het stucwerk. Pas bij twee keer de grens loopt die kans voor metselwerk op tot ongeveer tien procent.
Daarom leggen we de waarschuwing niet onnodig laag. Na de tiende onterechte sms neemt een uitvoerder de elfde minder serieus, terwijl juist die ertoe kan doen.
Woensdag belt de bewoner van nummer 14
Ze voelde haar kopjes rammelen en wil weten of er iemand oplet. Dat kan de omgevingsmanager met feiten laten zien. Hij kijkt terug wat er op dat moment bij haar adres is gemeten: ruim onder de grens, en vergelijkbaar met wat de bus elke dag veroorzaakt. Dat gesprek duurt vijf minuten en eindigt met een bewoner die gerust is, niet met een schademelding.
Wat er overblijft als de meters weggaan
Zes weken later is het riool vervangen en gaan de meters weer van de gevels. Wat blijft, is een dossier per adres: hoe het pand erbij stond, wat het heeft gevoeld en of er iets is veranderd.
Een maand later meldt de bewoner van nummer 12 een scheur boven het keukenraam. De vooropname laat zien dat die scheur er al zat. De metingen laten zien dat het pand onder de grens bleef. De richtlijn noemt die vergelijking van de opname voor en na het werk een belangrijk middel om vast te stellen wanneer schade is ontstaan. Zo blijft een vraag een vraag en groeit hij niet uit tot een claim. Alleen de afhandeling daarvan kost volgens ons eigen onderzoek al snel rond de 2.500 euro. De meetgegevens bewaren we minimaal zeven jaar, voor het geval de vraag later toch nog komt.

Trillingsschade aantonen begint bij de juiste grenswaarde
Bij dit project lag de grens voor nummer 12 rond de 3,3 mm/s. Dat is niet overal zo. Gewapend beton kan meer hebben dan metselwerk, en een monument of een pand met scheefstand of verkruimelde voegen krijgt een strengere grens. Naast een betonnen constructie waar geheid wordt ligt de grens rond de 13 mm/s. Naast een gemetseld monument waar damwanden worden ingetrild is dat ongeveer 1,2 mm/s.
De werkmethode bepaalt dus hoeveel ruimte je hebt. Bij de uitbreiding van een begraafplaats naast een kerk drukte de aannemer de damwanden met hydraulische druk de grond in. De gemeten trillingen bleven op een kwart van de grenswaarde. Zo een keuze maak je het best voor de aanbesteding.

Hoeveel meetpunten heb je nodig?
Ook het aantal meetpunten telt. Met een enkele meter is de kans groter dat je net naast de zwaarste trilling meet, dus telt de richtlijn zo een meting 1,6 keer zo zwaar. Met een tweede meter op de bovenste verdieping is dat 1,4 keer. Meet je 2,1 mm/s naast een woning als nummer 12, dan zit je met een meter boven de grens en met twee meters eronder.
Tegelijk meten we niet meer dan nodig. Staat een pand ver genoeg weg, dan is een vooropname genoeg en zeggen we dat ook.
Wat je voor je volgende project zou moeten vragen
Vraag welke panden kwetsbaar zijn en welke grens er per pand geldt, welke metingen samen het verhaal vertellen, of de achtergrond vooraf wordt gemeten, wie een melding krijgt en of de meters de afgelopen twee jaar zijn gekalibreerd. Je hoeft dit niet zelf uit te zoeken. Wij nemen het mee in onze offerte of brengen het in kaart met een risicoanalyse.
Terug naar nummer 12
Heeft jullie werk mijn huis beschadigd? Met alleen een trillingsmeting had niemand die vraag kunnen beantwoorden. Met een vooropname, de juiste metingen en een plan dat zei wie wat deed lukte dat wel, samen met de bewoner en op basis van dezelfde feiten. De scheur boven het keukenraam zit er nog steeds. Hij is alleen geen discussiepunt meer.
Wil je weten wat er bij jouw werk nodig is om trillingsschade aantoonbaar te maken? Kijk dan bij onze trillingsmeting of neem contact met ons op.
Gerelateerde diensten
Trillingsmeting
Voer je werkzaamheden uit die trillingen veroorzaken? Wij kunnen trillingen toetsbaar maken met een trillingsmeting.
Lees meerRealtime monitoring
Om schadeloos te bouwen monitoren onze sensoren jouw project 24/7, realtime en online.
Lees meerGerelateerde artikelen
BRL 5023: wat de richtlijn voor het meten van trillingen voorschrijft
BRL 5023 is de beoordelingsrichtlijn voor het KOMO-procescertificaat voor het meten van trillingen, vastgesteld op 2 januari 2013 met een wijzigingsblad uit 2015. Achttien bedrijven in Nederland hebben het certificaat. Dit staat erin.
Lees meerTrillingsmeting in de Raadsherenbuurt Leiden
Leiden maakt de Raadsherenbuurt klaar voor de toekomst. Een vernieuwd riool en een groene herinrichting vragen om slimme monitoring. Quattro Expertise bewaakt de omgeving met trillingsmeting en deformatiemeting en maakt de start veilig met een bouwkundige opname. Voor elke buurt.
Lees meerOnze teamleider monitoring heeft nog nooit nee verkocht
Mike van den Hoff is teamleider monitoring bij Quattro Expertise. Van bijna elke sensor die buiten hangt weet hij waar hij zit. Wij gingen bij hem zitten voor een rustig gesprek. Dat werd het niet.
Lees meer