12 november 2026

Nulmeting in een rijksmonument: honderden kamers achter twee stenen leeuwen

Achter de zware deur, tussen twee stenen leeuwen, valt het licht door glas in lood op een sierlijke vloer. Loop je verder, dan worden de muren kaler, verdwijnt de versiering en kraken de planken onder je voeten. Ruim een eeuw lang liet het voormalige Instituut voor Doven in Sint-Michielsgestel bezoekers precies zien wat ze moesten zien.

Wij keken vijf dagen lang naar de rest. Honderden kamers en duizenden foto’s later weten we hoe dit rijksmonument erbij staat, op het moment dat het aan een tweede leven begint.

Praal bij de voordeur

Jeroen de Jong loopt als opname-expert al jaren door woningen, scholen en kerken. Toch bleef dit gebouw hem bij. “Je ziet echt gewoon hoe de entreehal is,” vertelt hij. “Prachtig praal, glas in lood, een mooie vloer, mooi tegelwerk. En hoe verder je in het gebouw komt, hoe meer je merkt dat het armzaliger wordt. Goedkoper.”

Glas in lood, tegelwerk en beschilderde bogen rond een van de deuren in de entreehal

Een gebouw dat zijn eigen tijd verraadt

Het instituut werd tussen 1908 en 1910 gebouwd naar een ontwerp van architect J.H.H. van Groenendael, in een late neogotiek met elementen van de jugendstil. De ingang wordt geflankeerd door stenen leeuwen met het wapen van Sint-Michielsgestel. Generaties dove kinderen kregen hier les van zusters en broeders. Aan de uiteinden van de vleugels liggen twee kapellen, een voor de jongens en een voor de meisjes.

Het monumentale complex met kapel gezien vanaf het terrein

Jeroen leest het verhaal van die tijd zo van de muren af. “Bij binnenkomst mag zo’n gebouw heel luxueus ogen. Maar waar gewerkt wordt, daar mag niet te veel geld aan gespendeerd worden. Je ziet echt heel goed wat voor het oog van het kerkvolk is. Letterlijk en figuurlijk. En wat gewoon voor het dagelijkse werk is.”

Kale muren en sobere ramen in het achterste deel van het gebouw

Alles kraakt en piept

Pim Viveen deed een groot deel van de opname samen met Jeroen. Na een van de eerste dagen stuurde hij ons een bericht vanaf locatie. “Lijkt wel een Halloweenopname. Alles kraakt en piept, heel veel rare kamers, kelders donker en koud.”

Opname-expert Pim Viveen op de trap bij de hoofdingang naast een van de stenen leeuwen

Wie de foto’s ziet, begrijpt wat hij bedoelt. Er zijn zolders met ruim honderd jaar oude balken, lange gangen met tegelwerk tot halverwege de muur en trappenhuizen waar het licht door glas in lood valt. In de kapellen staan muurschilderingen die nog altijd in volle kleur zijn. Elk vertrek leggen we op dezelfde manier vast, van de rijk versierde entreehal tot de kamertjes achterin waar nooit iemand voor de sier kwam.

Een van de lange gangen met tegelwerk tot halverwege de muur

Een van de twee kapellen in het hoofdgebouw met gewelven en glas in lood

Muurschilderingen in de kapel die nog altijd in volle kleur zijn

Honderden kamers, dezelfde werkwijze

Jeroen houdt het intussen graag nuchter. “Dit soort bijzondere projecten doen we ook,” zegt hij. “We moeten natuurlijk niet vergeten dat we ook gewoon tweehonderd huisjes in een Vinexwijk doen wanneer dat gevraagd wordt. Maar dit zijn wel de veren waarmee je mag pronken.” Hoe bijzonder het gebouw ook is, de werkwijze is dezelfde als in een nieuwbouwwijk. Hier waren het alleen wat meer kamers.

Ruim honderd jaar oude houten balken op de zolder van het rijksmonument

Een monument met een tweede leven

Het hoofdgebouw krijgt een nieuwe bestemming binnen Domein aan de Dommel, de gebiedsontwikkeling van BPD Bouwfonds Gebiedsontwikkeling op een deel van het terrein van Koninklijke Kentalis. Het rijksmonument blijft intact. Er komen zo’n zeventig tot vijfenzeventig koopwoningen in, aangevuld met kantoorruimte, horeca en een huiskamer voor de wijk. In de voormalige wasserij is een kinderdagverblijf bedacht. Aan de achterkant komt nieuwbouw, waarmee het oorspronkelijke carrevormige complex weer gesloten wordt.

In het hele gebied komen uiteindelijk zo’n 450 tot 500 woningen. De gemeenteraad stelde het omgevingsplan voor de eerste fase op 1 juli vast. Tegen het ontwerp was geen enkele zienswijze ingediend, wat iets zegt over het draagvlak in het dorp. De eerste bewoners worden in 2028 verwacht.

Het binnenterrein van het U-vormige complex

Waarom een nulmeting rijksmonument juist nu nodig is

Waarom zo’n uitgebreide opname, als er straks toch flink verbouwd wordt? Juist daarom. “Dit project gaat in zijn geheel vier, vijf jaar duren,” legt Jeroen uit. “Eerst wordt er gesloopt en bouwrijp gemaakt, daarna komt er een nieuwe aannemer die gaat bouwen. Verschillende wisselingen van partijen en dus ook risico’s en aansprakelijkheid.”

Een nulmeting rijksmonument is pas het begin

Wat we nu doen is de nulmeting. Na de sloop komen we terug voor een tussenopname. Zo weet iedere partij precies in welke staat zij het gebouw aantrof en hoe zij het achterliet. Gaat er onderweg iets mis, dan is dat meteen zichtbaar en hoeft niemand te raden wie wat heeft veroorzaakt.

Voor een monument met zoveel kwetsbaar tegelwerk, glas in lood en schilderwerk geeft dat de opdrachtgever rust en iedereen die er straks aan werkt een eerlijk vertrekpunt.

Pracht die blijft

Achter alle foto’s zit ook gewoon liefde voor het vak. “Er zit bij ons wel een passie voor dit soort oude dingen,” zegt Jeroen. “De woningnood is groot, dus er moeten woningen komen. Maar dat toch de best gedaan wordt om alle pracht en praal van zo’n gebouw te behouden, daar word ik zelf altijd wel enthousiast van.”

Hij denkt terug aan een kerk in Waalwijk die werd omgebouwd tot woningen, ook met sociale huur. “Ik ben daar een keer bij iemand binnen geweest. Daar zit een groot raam aan de zijkant en dan kijk je tegen de kerkmuur en een stukje glas in lood aan. Dat gevoel heb ik hier ook. Het tegelwerk, de trapafgang met hekwerken. Dat ze dat allemaal willen bewaren.”

Een van de trappenhuizen met glas in lood en sierlijk hekwerk

Straks weer mensen langs de leeuwen

Over een paar jaar lopen er weer mensen langs de stenen leeuwen naar binnen. Geen leerlingen of zusters meer, maar bewoners die hun sleutel in het slot steken. Wat zij in de entreehal zien, hebben wij tot in detail vastgelegd. De kamertjes achterin, waar nooit iemand voor de sier kwam, ook.

Staat er bij jou een verbouwing of sloop op de rol in een gebouw dat je niet zomaar kunt vervangen? Kijk dan bij onze bouwkundige opname of neem contact met ons op.

Gerelateerde diensten

Bouwkundige opname

Voorkom onnodige discussies en laat Quattro Expertise een bouwkundige opname uitvoeren.

Lees meer

360° status opname

De 360° status opname maakt het mogelijk elk pand virtueel te bezoeken.

Lees meer

Gerelateerde artikelen

Pim Viveen en zijn overstap naar opname-expert

Voor bewoners is hij een vriendelijke man met een camera. Voor nieuwe collega’s is hij degene bij wie je alles durft te vragen. Pim Viveen, bouwkundig opname-expert en de stille kracht achter veel inwerktrajecten. Wie met hem oploopt, leert niet alleen een vak maar vooral hoe je met rust en respect bij bewoners over de vloer komt.

Lees meer

218 keer aanbellen voor een bouwkundige opname in Ede

Voor zestig kilometer nieuwe kabel onder een woonwijk in Ede belden wij eerst bij 218 voordeuren aan voor een bouwkundige opname.

Lees meer

Hoe bouwkundige opnames zorgen voor rust bij bewoners

Tijdens de herinrichting van Bloemenkamp kreeg Dennis Schilderinck, projectleider bij de gemeente Zevenaar, te maken met zorgen van bewoners. Quattro Expertise voerde bij 253 woningen een bouwkundige opname uit en gaf bewoners rust en duidelijkheid.

Lees meer

Een opname laten doen van een bijzonder pand?

Edwin vertelt je graag hoe we een opname aanpakken, of het nu om een rijksmonument gaat of om tweehonderd woningen in een nieuwbouwwijk.